KOŞULLU SALIVERİLME KARARININ GERİ ALINMASI (ŞARTLA TAHLİYENİN GERİ ALINMASI)

“Koşullu salıverilme” 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 107. vd maddelerinde düzenlenen, hükümlülerin yasada aranan şartları sağladığı takdirde cezaevinden erken tahliye olmalarını sağlayan bir infaz hukuku uygulamasıdır. Koşullu salıverilme kurumu modern ceza ve infaz hukukunun insan merkezci, hümanist yaklaşımlarıyla şekillenmiştir ve hükümlülerin iyi halli olmaları halinde cezaevinden daha erken bir tarihte çıkarak topluma uyum sağlamasını, ıslah olmasını amaçlamaktadır. Koşullu salıverilen hükümlüler teknik olarak almış oldukları cezanın infazını tamamlamış olmamaktadır. Denetimli serbestlik adı altında bir takım tedbirler uygulanarak cezanın kalan kısmının infazının da cezaevi dışında yerine getirilmesi amaçlanmaktadır. Denetim süresi bu yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.

Koşullu salıverilmenin ana amacı hükümlünün ıslahı olsa da bazen bu durumun aksi ile karşılaşılmakta, koşullu salıverilen hükümlüler tabi tutuldukları denetim süresi içerisinde tekrar suç işleyebilmekte veya denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranabilmektedir. Bu durumlarda ise yazımızın konusunu oluşturan “Koşullu salıverilmenin (Şartla tahliyenin) geri alınması” gündeme gelmektedir.

1-) KOŞULLU SALIVERİLMENİN GERİ ALINMASI (ŞARTLA TAHLİYENİN GERİ ALINMASI)

Koşullu salıverilmenin geri alınması 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 107/12-13 ve 15. Maddelerinde düzenlenmiştir. Koşullu salıverilen hükümlünün denetimli serbestlik süresi içerisinde kasıtlı bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik yükümlülüklerini ihlal etmesi halinde koşullu salıverilmenin geri alınmasına karar verilir.

a-) Denetimli Serbestlik Süresi İçerisinde Kasıtlı Bir Suç İşlenmesi

Koşullu salıverilmenin geri alınması kararının verilebileceği ilk durum 5275 sayılı kanunun 107/12. Maddesinde yer alan yasal düzenleme uyarınca denetimli serbestlik süresi içerisinde kasıtlı bir suç işlenmesidir. Yasa maddesinin açık lafzından anlaşıldığı üzere denetimli serbestlik süresi içerisinde işlenen suçun kasten işlenen bir suç olması gerekmektedir. Taksirli bir suç işlendiği takdirde koşullu salıverilmenin geri alınmasına karar verilemeyecektir.

İlgili kanun maddesinde her ne kadar sadece kasıtlı bir suçtan bahsedilse de işlenen suç neticesinde verilecek cezanın türü de koşullu salıverilmenin geri alınması kararını etkilemektedir. Şöyle ki 5275 sayılı kanun 107/15. Maddesi; “Hükümlü, geri kalan süre içinde işlediği kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse ya da bağlı tutulduğu yükümlülükleri yerine getirmezse hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliği, cezaların toplandığı hâller ile hükmün bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmiş olması hâlinde ise 101 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenen infaz hâkimliği tarafından koşullu salıverilme kararının geri alınmasına dosya üzerinden karar verilir. Bu kararlara karşı itiraz yolu açıktır.” hükmünü içermektedir. Kanun koyucu 107. maddenin 15. Fıkrasında konuyu daha detaylı olarak ele almakta, hükümlünün denetimli serbestlik süresi içerisinde kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkum edilmesi halinde koşullu salıverilmenin geri alınacağını düzenlemektedir. Dolayısıyla denetimli serbestlik süresi içerisinde işlenen kasıtlı suçtan dolayı adli para cezası ile cezalandırılan hükümlü hakkında koşullu salıverilmenin geri alınması kararı verilemeyecektir.

b-) Denetimli Serbestlik Yükümlülüklerine Uymamakta Israr Edilmesi

5275 sayılı kanunun 107. vd. maddeleri uyarınca koşullu salıverilmesine karar verilen hükümlü denetimli serbestlik uygulamaları kapsamında bir takım yükümlülüklere tabi tutulmaktadır. Bu yükümlülükler kısaca 5275 sayılı kanunun 105/A. maddesinde belirtiği üzere kamuya yararlı bir işte ücretsiz olarak çalıştırılma, bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulma, belirlenen yer veya bölgelere gitmeme, belirlenen programlara katılma vb. şeklindedir. Koşullu salıverilen hükümlü ilgili denetimli serbestlik müdürlüğüne müracaat eder ve denetimli serbestlik müdürlüğünün belirlediği program dahilinde kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getirir. Hükümlü bu yükümlülükleri yerine getirmediği takdirde yetkili infaz hakimliğince kendisine önce yükümlülüklerini yerine getirmesi yönünde bir uyarı yapılır. Hükümlü uyarıya rağmen yükümlülüklerine yerine getirmemeye devam eder ise koşullu salıverilmesinin geri alınmasına karar verilir.

2-) KOŞULLU SALIVERİLMENİN GERİ ALINMASI KARARI

Koşullu salıverilmenin geri alınması kararı mahkumiyet hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hakimliğince verilir. Hükümlü hakkında cezaların toplanmasına karar verilmiş ise en fazla cezaya hükmetmiş bulunan mahkemenin bulunduğu yer infaz hâkimliğince, birden çok infaz hâkimliği yetkili ise son hükmü vermiş olan mahkemenin bulunduğu yer infaz hâkimliğince karar verilir.  Yargıtay tarafından ilk derece mahkemesi sıfatıyla hüküm verilen hâllerde Ankara infaz hâkimliği, bölge adliye mahkemesi tarafından ilk derece mahkemesi sıfatıyla hüküm verilmesi hâlinde bölge adliye mahkemesinin bulunduğu il infaz hâkimliği, bölge adliye mahkemesi tarafından duruşma yapılmak suretiyle hüküm verilmesi hâlinde ise hükmü kaldırılan ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliğince bu hususta karar verilir.

İnfaz hakimliği kararını duruşma yapmadan, dosya üzerinden verir. İnfaz hakimliğinin kararlarına karşı ise koşullu salıverilme kararının geri alınmasına hükmedilen kişilerin ve cumhuriyet savcısının 4675 sayılı kanunun 6. Maddesi uyarınca infaz hakimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine itiraz hakkı bulunmaktadır. İtiraz neticesinde ağır ceza mahkemelerinin vermiş olduğu kararlar ise kesindir.

3-) KOŞULLU SALIVERİLMENİN GERİ ALINMASININ SONUÇLARI

a) Denetimli Serbestlik Yükümlülüklerine Uymamakta Israr Edilmesi Halinde Sonuçlar

Denetimli serbestlik yükümlülüklerine uymamak ve uymamakta ısrar edilmesi bahsedildiği üzere bir koşullu salıverilmenin geri alınması sebebidir. Kanunun lafzından da açıkça anlaşıldığı gibi koşullu salıverilmenin geri alınabilmesi için yükümlülüklerin bir kez ihlali değil, ısrarla, sürekli olarak ihlal edilmesi aranmaktadır. Dolayısıyla ısrarlı uymama kavramının da ne olduğunu kısaca izah etmek gerekir. Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği 44. maddesinde hangi şartlar sağlandığında ısrarlı uymama oluşacağı düzenlenmiştir. Denetimli serbestlik yükümlülüğünün bir yıl içerisinde mazeretsiz ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi yükümlülüğe uymamada ısrar etme sayılır. Yükümlünün ikinci kez uyarılmasının ardından bir yıl içerisinde üçüncü ihlalin tespit edilmesi halinde dosyanın kapatılması ile ilgili süreç başlatılır. Suça sürüklenen çocuklar ve denetimli serbestlik kararının infazına başlandığı tarihte çocuk olup infaz sürecinde on sekiz yaşını dolduranlar bakımından ise yükümlünün bir yıl içerisinde üçüncü kez uyarılmasının ardından yine bir yıl içinde dördüncü ihlalin tespit edilmesi halinde durum ısrarlı uymama olarak kabul edilir.

Denetimli serbestlik yükümlülüklerine uymamakta ısrar edilmesi ve bu sebeple koşullu salıverilmenin geri alınması kararı verildiğinde ise hükümlüyü bekleyen netice 5275 sayılı kanunun 107/13-b bendinde düzenlenmiştir. Yükümlülüklere uymamakta ısrar edilmesi halinde uymama tarihi ile denetimli serbestlik yükümlülüğü uygulanan suçun hak ederek salıverilme tarihi (bihakkın tahliye tarihi) arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla, ihlalin niteliğine göre hakimin takdir edeceği bir sürenin ceza infaz kurumunda aynen çektirilmesine karar verilir. Burada belirtilen uymama tarihi ise yükümlülüğün ilk ihlal tarihi değil, ısrar şartının gerçekleştiği son ihlal tarihidir.

b) Denetimli Serbestlik Süresi İçerisinde Kasıtlı Bir Suç İşlenmesi Halinde Sonuçlar

Koşullu salıverilme kararının geri alınması neticesini doğuran bir diğer olay ise hükümlünün denetimli serbestlik süresi içerisinde kasıtlı bir suç işlemesi, bu suç neticesinde hapis cezası ile mahkum edilmesidir. Mahkumiyet hükmünün kesinleşmesi ile birlikte durum yetkili ve görevli infaz hakimliğine bildirilir, infaz hakimliğince ise koşullu salıverilmenin geri alınmasına karar verilir.

Bu durumda ise uygulanacak infaz rejimi yine 5275 sayılı kanunun 107/13-a bendinde düzenlenmiştir. Denetimli serbestlik süresi içerisinde kasıtlı suç işleyen hükümlü yasa maddesine göre sonraki suçu işlediği tarihten itibaren başlamak ve hak ederek salıverilme tarihini (bihakkın tahliye tarihini) geçmemek koşuluyla sonraki işlediği her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı süreyi ceza infaz kurumunda aynen infaz edecektir. Konuyu örneklerle anlatmak daha kolay anlaşılmasını sağlayacaktır.

Şöyle ki 01.01.2025 tarihinde koşullu salıverilmesine karar verilen, bihakkın tahliye tarihi 01.01.2027 olan bir hükümlü, 01.06.2025 tarihinde bir suç işler ve bu suçtan dolayı 6 ay hapis cezası ile cezalandırılırsa bu örnekte ikinci suçun işlendiği tarih ile bihakkın tahliye tarihi arasında 1 yıl 6 ay süre vardır. İkinci suçtan alınan hapis cezasının (6 ay) 2 katı ise 1 yıl yapmaktadır. Dolayısıyla ikinci suçun cezasının iki katı, bihakkın tahliye tarihini geçmediği için bu süre dikkate alınır var kişi 1 yıllık bu süreyi ceza infaz kurumunda aynen infaz etmek durumunda kalır.

İkinci bir örnek olarak ise yine 01.01.2025 tarihinde koşullu salıverilen, bihakkın tahliye tarihi 01.01.2027 olan ve 01.06.2025 tarihinde ikinci suçu işleyen kişi ikinci işlediği suçtan dolayı 2 yıl hapis cezası ile cezalandırılırsa bu varsayımda ikinci suçun işlendiği tarih ile bihakkın tahliye tarihi arasında 1 yıl 6 ay vardır. İkinci işlenen suçun cezasının (2 yıl) 2 katı ise 4 yıl yapmaktadır. İkinci suç tarihi ile bihakkın tahliye tarihi arasında 4 yıldan az olmak üzere 1 yıl 6 aylık bir süre bulunduğu için kişi ceza infaz kurumunda 4 yıl değil 1 yıl 6 ay geçirecektir. Bu da kanunda belirtilen “Hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla” ifadesinin sonucudur.

Sıkça karşılaşılan bir diğer durum ise kişinin denetimli serbestlik süresi içerisinde birden fazla suç işlemesi durumudur. Bu durumda kanun maddesinde “Her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin” ifadesi yer aldığı için işlenen suçların cezaları toplanarak değil ayrı ayrı değerlendirilerek hesaplama yapılır.

01.01.2025 tarihinde koşullu salıverilen, bihakkın tahliye tarihi 01.01.2028 olan ve 01.06.2025 tarihinde işlediği suçtan dolayı 9 ay ve 01.01.2026 tarihinde işlediği suçtan dolayı 3 yıl hapis cezası ile cezalandırılan kişi için hesaplama şu şekilde yapılacaktır. İlk işlenen suçun cezasının iki katı 18 ay olmakla suç tarihi ile bihakkın tahliye tarihi arasında 18 aydan daha fazla süre olduğu için 18 ay hapis cezasının aynen infazına, ikinci işlenen suçun cezasının iki katı 6 yıl olduğu ve ikinci suç tarihi ile bihakkın tahliye tarihi arasında 6 yıldan az olarak 2 yıllık bir süre olduğu için 2 yıl hapis cezasının aynen infazına karar verilir.

Koşullu salıverilmesi geri alınan kişilerin düştüğü en büyük yanılgılardan bir tanesi ise bahsettiğimiz şekilde hesaplanan sürelerin infaz edilmesi halinde tüm suçlarının infazını tamamladıkları yönünde olmaktadır. Şöyle ki denetimli serbestlik süresi içerisinde işlenen suç ile cezaevine girmeye sebebiyet veren ilk suç arasında aslında hiçbir bağ bulunmamaktadır. Yapılan tüm bu hesaplamalar ilk suçtan dolayı koşullu salıverilen hükümlünün yine ilk suçun infazının tamamlanması için ne kadar süreyi ceza infaz kurumunda geçireceğine yöneliktir. Bu yöntemle hesaplanan sürelerin ceza infaz kurumunda geçirilmesi halinde ilk suçun infazı tamamlanır fakat denetimli serbestlik süresi içerisinde işlenen diğer suçların infazı kendi infaz rejimlerine göre ayrıca çektirilecektir. Bu durum çoğu zaman kişilerin tahmin ettiğinden daha fazla süre ceza infaz kurumunda kalmakla karşılaşmasına sebep olmaktadır.

c) Aynı Suçtan Bir Daha Koşullu Salıverilme Kararı Verilememesi

İster denetimli serbestlik yükümlülüklerinin ısrarlı hali ile ister kasıtlı bir suç işlemekle olsun koşullu salıverilmenin geri alınmasından sonra bir daha koşullu salıverilme kararı verilemez. Koşullu salıverilme kanun koyucunun hükümlüye bir seferlik tanıdığı bir imkandır. Kişi bu hakkı iyi kullanamadığında ise tekrar elde etme imkanı bulunmamaktadır. 5275 sayılı kanunun 107/13-son bendinde yer alan bu kural ise sadece koşullu salıverilmesi geri alınan ilk suç için geçerlidir. Kişi denetimli serbestlik süresi içerisinde işlediği diğer suçlar için şartları oluştuğu takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilir.

d) İnfaz Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda Gerçekleştirilir

Koşullu salıverilmesi geri alınan hükümlü aynen infazına karar verilen sürenin tamamını kapalı ceza infaz kurumunda geçirmek zorundadır. 5275 sayılı kanunun 14/2-a. maddesi ve Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği 8/2-a. maddesinde koşullu salıverilmesi geri alınanlar açık ceza infaz kurumuna ayrılamayacak hükümlüler arasında sayıldığı için infazın tamamının kapalı ceza infaz kurumunda geçirilmesi zorunludur.